Cazkolik.com
Radyo Cazkolik İnternet üzerinde cazkoliklerin
buluştuğu bir caz radyosudur
CazFM.com canlı yayınını dinliyorsunuz.

Spiritual Jazz - Esoteric, Modal + Deep Jazz from the Underground 1968-77

Feridun Ertaşkan

Fotograflar: Arşivden
Yayın Tarihi: 22 04 2017
Bu içerik 2247 defa gösterildi.

Altmışlarda devrimlerin peşinde koşulurken kimi müzisyenler ruhsal reformun peşindeydi.

Altmışlı yıllarda gelişen spiritual caz kavramı aynı yıllarda gelişen Amerikan sivil haklar mücadelesiyle dünyanın kalanındaki özgürlük hareketlerinin devamı mıydı, yoksa, başta Vietnam savaşı olmak üzere dünyanın içine sürüklendiği (halen süren ve belli ki sürecek olan) iç savaşların, yıkımların yarattığı kaosla sokakta mücadele eden neslin bir kısmının içe kapanması mıydı?

Soru bu!

Cevap belki biri, ya da diğeri, hatta her ikisi de... Sorunun şu ya da bu cevabı yok. O yılları bizzat yaşayan sanatçılara sorsanız verilecek cevapların hepsi kişisel olacak, bir tavrın izahı olmaktan uzak kalacaktır.

* * *

Nesiller çoğaldıkça altmışlı yıllarda yaşananlar ve o kuşağın yarattığı değişimin tartışması hâlâ sürüyor, kolay değil, sürecek de. Başta müzik, sanatın her türünde büyük kırılmanın yaşandığı, kolay kolay geçiştirilecek bir dönem değil altmışlar. Müzikte ayrıca çok büyük değişimlerin yaşandığı yıllar oldu ki hâlâ temelde o miras üzerinde müzik yapıyoruz. Caz perspektifinden bakarsak, özgür caz, caz rock, soul caz, R&B, elektrik caz, ilk elektronik etkileşimler, caz füzyon ve bu yazının konusu spiritual caz (hepsini Türkçe yazıyoruz da `spiritual`a ne demeli? Din desen olmaz, ruhani desen ı-ııhh, tinsel caz? Sizce oldu mu? En iyisi böyle kalsın!) hep bu dönemin getirdiği yeni müzikler.

Kimi eleştirmenlerin bu müziği korkak olmakla suçladığını biliyor muydunuz?

Dönemin güçlü mücadele ve dayanışma ruhu içinde anlaşılmayacak bir suçlama değil ama haklı bir suçlama da değil. Müzisyen, kendi sesini duyurmaya çalışan bir sanatçıdır. Sadece içinde yeraldığı mücadeleyi haklı ve acil görenler eleştirilerini hırsla yöneltti, spiritual müzikleri (ve müzisyenleri) karşı tarafın işini kolaylaştırmakla suçladı ama meditatif müziklerin iddiası sokağın, yaşamın, sistemin olduğu kadar ruhun da reforma ihtiyacı olduğuydu. Çelişki buradan kaynaklanıyordu.

Spiritual Jazz 1 & 7

2009 yılında "Spiritual Jazz - Esoteric, Modal + Deep Jazz from the Underground 1968-77" adıyla bir albüm yayınlandı. Bu albüm, o yıllarda (yani altmışlar) tamamen eleştirel radarın altında olan, müzikseverler ve dönemin eleştirmenlerince görmezden gelinen, en meraklıların bile kafasını pek de çevirip bakmadığı kimi sanatçıların kayıtlarını derledi, işin ilginci, bu albüm de ilgi görmedi, en azından bir süre (belki de hâlâ, emin olamadım :) ). Ben bu kayıtların bir albüm serisi olduğunun farkına varmadan önce bazılarına rastladım ve dinledim ama ben de önemini anlamadım, sonra, serinin son albümü "Spiritual Jazz 7: İslam" çıkınca farkettim ve araştırmaya başladım. Araştırdıkça karşıma bu sonuncusuyla toplam 7 albüm çıktı.

* * *

Serinin ilk albümü yukarda adı geçen çalışma. Yeryüzünün dört köşesinde yapılan çalışmaları içeren bir albüm ve albümdeki isimlerin bir çoğunun adını ilk kez duyuyoruz. Bize araştırmak için mükemmel kaynak sunuyor bu derlemeler. Bu isimlerin çoğunun bir albümü var mı ondan da emin değilim. İlk albümde yeralan Mor Thiam`ın mesela geçen sene yayınlanan albümü var, ismi "Dini Safarrar". Serinin ilk albümünde "All Praises to Allah" isimli parçası olan "The Lightmen Plus One"ın 2009 yılında "Energy Control Center" isimli bir albümü çıkmış. Bir diğer isim Ndikho Xaba onun da 2012`de "An Anthology of Creative Music" adıyla albümü yayınlanmış. Positive Force`un mesela "We Got the Funk" albümü var sene 1979. Basçı Ronnie Boykins`in yine 1978`den, Leon Gardner, Ohio Penitentiary 511 Jazz Ensemble, James Tatum Trio Plus gibi isimlerin işleri bazı derlemelerde yer alıyor.

* * *

Serinin ilk albümü "Spiritual Jazz" bir süre sonra ilgi çekmeye başlayınca 2012`de bu kez 11 parçalık ama sadece Avrupa sathını hedef alan "Vol. 2: Europe" albümünü yayınladılar. Albümde Erich Kleinschuster, Albert Mangelsdorff, Michael Garrick, Raphael, Barney Wilen, Nicolai Gromin, Heikki Sarmanto, Nana Imboro, Dusko Goykovic, Pedro Iturralde, Hans Dulfer (Candy Dulfer`ın babası, 1982`de ilk caz festivalimize gelmişti) gibi kimilerini gayet iyi tanıdığımız müzisyenlerin müziklerine rastlıyoruz. Yine 1960 ile 78 yılları arası müziklere odaklanan albümün kapağı ilginç, müzikler Avrupalıların olmasına rağmen kapakta siyahlar var. Bu görsel bana kölelik ve sömürgecilik göndermelerini hatırlatıyor, bilmem, sizin aklınıza başka bir şey geliyor mu?

* * *

Serinin üçüncü albümü yine Avrupa ekseninde kalmış. Özel bir sebebi var mı bilmiyorum, yüklü malzeme çıkmış olması ihtimal. Albümde Jef Gilson, Hermann Gehlen, Palle Mikkelborg, Michel Roques, Babs Robert ... gibi listenin uzadığı ama yine bazı isimleri iyi bildiğimiz bir liste var. Kapak görseli aynı sadece renklendirilmiş!

* * *

Serinin albümleri antolojik çalışma bakımından önemli müzikler barındırıyor. Benzetmek ne kadar doğru emin değilim ama Putumayo serisinin yakaladığı başarıyı ticari ve popüler anlamda yakalayamasa da yaptıkları iş onların yaptığından (bence) daha kıymetli. Genel bakışla bu müzikler dünyanın dört yanında birbirlerinden ilgisiz, kendi dünyalarında çalınıp durmasına karşın onları aynı duygusal çerçevenin içine sokmaları, benzeş noktalarını bulmaları, farklı iklim, kültürel ve dini motivasyonları tek bir kelime `spiritual` tabiri içinde hapsetmeleri makul görünmese de ortaya çıkan sonuç çarpıcı. Dönemin ve tüm zamanların gelmiş geçmiş en önemli figürü John Coltrane`in önünü açtığı, ruhun özgürleşmesi, ruhun reformuyla ilgili temaların merkezinde olduğu müzikler ana akım dışında bir anlamda underground ekol olarak kabul edildi. Zamanla anlaşıldı ki, yüzeysel bakışla değil, biraz daha derine inildiğinde kendini ele veren kişisel yolculuk, içinde ruhsal temaların olduğu dini göndermeli müzikler, İslamiyette tam karşılığı sufizm olan insan ve allah arasındaki ilişkinin müzikle ifade edilme şekilleri coğrafyalar ve toplumlar değiştikçe değişen melodilere dönüşüyor. Bu müziklerin geldiği yerler ve yapan insanlar da çok çeşitli. İçlerinde hapishanelerde yatanlar da, lise gruplarında çalanlar da, Mısır`ın büyük kültürü içinde müzik yapanlar da, bildiğimiz caz efsaneleri de, Avrupa kökenli müzikleri dini temelli, kilise temelli yorumlayanlar da, Take Five`ı bambaşka yorumlayan Oladepo Ogomodede gibi isimler de var.

* * *

Serinin dördüncü albümünün içeriğine erişemedim ama Avrupadaki Amerikalılardan oluşan bir liste olduğunu biliyorum. Serinin beşinci albümü hayli geniş, dünya yüzeyini kapsayan The World temelli bir liste. Albüm sayısı arttıkça sarihliği artmayabilir ama her halûkârda dikkat çekici müzikler var. Az önce adı geçen Take Five bu albümde, bizim Caz Semai albümünden "Köy Yolu" bu albümde, Ahmadu Jarr`ın Kathung Gbeng`i bu albümde ... liste böyle uzuyor.

* * *

2015`de yayınlanan serinin beşinci albümü vokalleri derlemiş. Listede Max Roach`ın o yıllardan bilinen parçası "Tears for Johannesburg"u var. Güney Afrika`da yaşananları anlatan şarkıyı Charles Mingus`un "Moves"u, Clifford Jordan`ın "John Coltrane" bestesi, Pharaoh Sanders`ın "Prince of Peace"i takip ediyor.

* * *

Ben bu seriyi yazmaya son albümü görünce karar verdim. Yazının altına albümlerden seçtiğim birer parçayla mini playlist ekledim. Meraklısı albümlerin tamamını nasılsa bulur. Yaklaşık iki ay önce "Jazz ve Din" diye bir yazı yayına girmiştik (bu linkten okuyabilirsiniz). Yazı, bu konuda belki daha önce bu kapsamda ele alınmamış caz ve din olgusunu yayınlanan yeni bir kitabın yazarı Dr. Jason Bivins`e yöneltilen sorularla işliyordu. Yazar da bu konuya hangi saiklerle ilgi duyduğunu ve araştırdıkça karşısına çıkanlara şaşırdığını ekliyordu. Bu albümü görünce o kitabı hatırladım. Emmauel Abdul-Rahim, Idrees Suleiman, Yusef Lateef, Ahmed Abdoul-Malik, Dawan Muhammad gibi isimlerin müziklerinin olduğu albüm bu yıl yayınlandı. Bu konu burada bitecek gibi değil, içine girdikçe insanın eşeleyesi geliyor ama bakın seri burda, albümler burda, ben de yeni detaylar buldukça eklemeler yaparım. Bugünün müzik ortamına bakınca bu müziklerin sahip olduğu derinliği önemli buluyorum. Yaşadığımız dönem her türlü radikalliğin kendini aştığı bir dönem. O yıllarda dini kavramlar üzerinden bu müziklerin yapılmasını önemsiyorum, hatta, bugünden bakınca daha da önemsiyorum. Bence siz de önemseyin ve kulak verin.

Feridun Ertaşkan

Cazkolik.com / 21 Nisan 2017, Cuma


Konu veya sanatçıyla ilgili yayınlanmış benzer haberler

Vize krizi cazı da vurdu
Leyla-Diana Röportajı: İstanbul deyince aklıma kediler, kaos, enerji, hareketlilik ve tabii yemek geliyor.
Konserin Ardından: İstanbul Caz Festivali 25. yıl kutlamalarını Marcus Miller konseriyle başlattı.
Bu bölümde yayınlanmış önceki yazılar
» Cenk Akyol Yazdı: İngiltere`nin en sempatik bluescusu Norman Beaker yeni albüm çıkardı! » Leyla-Diana Röportajı: Türkiye`de arabesk dediğiniz Mısır`ın pop müziğidir. » Festival Portresi: 24. İstanbul Caz Festivali`nde büyük bir caz divasının eve dönüş projesini dinleyeceğiz. » Altmışlarda devrimlerin peşinde koşulurken kimi müzisyenler ruhsal reformun peşindeydi. » Zorlu PSM cazın en önemli divalarından Dianne Reeves`i 18 nisanda ağırlamaya hazırlanıyor. » Hazır önümüz yaz, vizeler de hakikaten kalkacaksa işte Avrupa`nın en iyi 10 caz klübü! » 8 Mart Dünya Kadınlar Günü`nde caz müziğinde kadınların konumuna tarihsel bir bakış açısı. » ECM`in Şubat & Mart`ta yayınlayacağı albümlerinde zengin ses paletleri ve kişisel hikayeler var. » Jazz nedir? Evet, nedir jazz? Bu soruyu ya siz sordunuz ya da size soruldu. Ne cevap veriyorsunuz bilmiyoruz ama Jazz`ın ne olduğu içerde kayıtlı. » "Caz yaşadığın anla ilgilidir. Modern olmak gelecekle değil, şimdiki zamanla ilgilidir." Bunları söyleyen Frank Sinatra, yazan ise Bono... » Doğumlarının 100. yılında Billie Holiday ile Frank Sinatra`nın hayatlarına dair bir mukayeseli anlatım. » Lorraine Gordon dünyanın en önemli caz klübü Village Vanguard`ı gazeteci Barry Singer`a anlattı. » Cazın arka odası, cazın tavan arası... » Cazın `en iyiler` listesinde sıra bu kez basçılarda... » Tüm zamanların en iyi 10 erkek caz şarkıcısı. » Kayahan Bey ile yirmi yıl öncesinden bir "jazz" anısı? » Londra`dan Notlar... Arkadaşımız Filiz Taylan Yüzak Londra Caz Fest.`te izlediği Chucho Valdes konserini Cazkolik için kaleme aldı. » "Göz kırpması gibi anlardan oluşan soyut bir kurmaca bu..." Caz piyanisti ve besteci Ülkem Özsezen yeni albümü "Milliday"i yayınladı. » Charlie Haden`a veda... "Ölümün karşısında söylenebilecek tüm sözler sadece "Palabras!" » New York`da caz müzisyeni olmak nasıl bir şeydir? New York`ta yaşayan basçı Buğra Balcı`dan kısa ve eğlenceli bir video! » Wall Street Journal`in ünlü caz yazarı Marc Myers, Sonny Rollins ile Coleman Hawkins`in "Body and Soul" yorumunu konuştu. » > Avrupa`nın en genç, en yeni, en yaratıcı ve en heyecan verici sanatçıları bu festivalde, festival ayrıntıları haberde. » Best of`ların birbiri ardına yayınlandığı günlerde milenyumun ilk yılına uzanıyoruz, 2000 yılına, yeni bin yılda hangi albümleri baş tacı etmişiz? » Yer: New York, Tarih: 17 Ekim 2013, Mekan: New York`un ünlü Lincoln Center Dizzy`s Club Coca Cola`sı... Gece 23 suları... » Kerem Görsev: "Nota basarak değil, ruhuma hitap ederek çalacak genç müzisyenler arıyorum." » Pazar günü yapılan İKSV Genç Caz seçmelerinde cazın geleceğine dair heyecan verici yeni yetenekler tanıdık. » İstanbul Dünya Caz Günü`nde cazın dünya başkenti oldu... » Uluslararası Caz Günü kutlamaları kapsamında 30 Nisan`da İstanbul`da gerçekleştirilecek konser ve etkinliklere katılacak sanatçılar ve program belli oldu. » Dave Holland ve Pepe Habichuela Flamenco Quintet feat. Josemi Carmona 6 Nisan akşamı 2010 yılında yayınladıkları Hands albümü kapsamında CRR`de konser verecek. » 20. İzmir Avrupa Caz Festivali`nde izleyiciyi modern Avrupa cazına dönük seçkin ve etkileyici konserler bekliyor. » 1992`den 2012`ye: Son 20 yılın en iyi 20 caz albümü listesi... » > 22. Akbank Caz Festivali`ne dair açıklanan ilk beş isim kalplerimizi yerinden hoplatmaya, kulaklarımızı kıskandırmaya, hevesimizi artırmaya yetti... » Haziranda caz başkadır... Akbank Sanat Caz Günleri 7-27 Haziran arasında dünyaca ünlü isimlerin katılacağı 5 konser ve 3 workshop gerçekleştirecek. » Tord Gustavsen`le ilk randevumuz on yıl önce Changing Places ile olmuştu, aradan geçen yıllara rağmen yarın akşam yeniden buluşacağız. » Ghetto, 20 ile 28 Nisan geceleri Tortured Soul ve Movits! ile müzik severleri house ve jazz müziğinin kalbine doğru dansla yoğunlaşan cıvıl cıvıl, enerjik bir yolculuğa çıkartacak... » Geçen yıl yine tam bugünlerde yapılan JAZZ15 Nisan başında başlıyor... » Çeşme-Alaçatı ve jazz iyi hoş da ya izleyici açısından durum nasıldı? » İlk gerçek tutkusu basketbol olan çocuktan cazın yaşayan efsanesine; Randy Weston İstanbul`da... » Jeff Hamilton ile cazın swing kökenli kaynağına yolculuk Nardis`te... » "Love Is A Losing Game"in erkek sesi Sachal Vasandani CRR`ye geliyor... » Caz tarihinin kaydedilen ilk plağı? » > 3 - 17 Mart tarihleri arasında gerçekleşecek 19. İzmir Avrupa Caz Festivali düzenlenen toplantıyla programını duyurdu. » 2011`de caz vokalin Top 5 ismi ve muhteşem şarkıları notlarıyla yayında... » Caz davulun tarihine adını bagetleriyle kazıyan Paul Motian 80 yaşında öldü. » Latin Grammy ödülleri düzenlenen törenle sahiplerini buldu... » 2003 Avrupa turnesinden beri `Kayıp Akorlar`ın peşinde olan Steve Swallow ve Carla Bley`i Salon`da izleyeceğiz. » Wayne Shorter`dan milenyumun ötesine taşınan modernizm, Brian Blade`den tam saha pres! » Wayne Shorter Quartet Avrupa turunu 18 Ekim Cemal Reşit Rey konseriyle taçlandıracak. » Yeni sezonu 15 Eylülde açacak Salon Ekim ayı konserleri cazseverleri tahrik edici isimlerle dolu... » Doris Day ile başlayıp Wynton Marsalis`e uzanan, oradan Allan Harris`e uğrayıp ardında taa Hindistan`ı dolanan caz haberleri yolculuğu bir tık`la başlıyor... » 25. İzmir Festivali`nde sahne alan Natalie Cole`u arkadaşlarımız izledi... » Diane Reeves`in `Strings Attached` İş Sanat konserinden yansıyanlar... » The Wall Street, Clint Eastwood ile hayatının tutkusu cazı konuştu... » Grammy`lerden yeni çıkan albümlere kadar dünya cazından son haberler... » İyi ki yapılmış dedirten korsan kayıt. » Caz eğitiminde "yaparak öğrenme" yerine `akademik takdis`. » "Cazı kurtarmak" ama neyden? » Gelişim, caz ve doğaçlama. » Mike Zwerin Aralık ayı başında kaleme aldığı yazısında Barselona Caz Festivali`nden aklına takılanlara dikkati çekiyor... Barselona Caz Festivali ve ciddiyetsiz müzik! » Dave Gelly 23 Kasım 2008`de Observer`da yazdığı yazısında diyor ki; "Bana caz verin, Jamie Cullum değil"
Bu içeriğe yapılan yorumlar
Bu içeriğe hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapabilirsiniz!
Reklam İçin Bize Yazın Bizi Arayın
0 216 385 4912
Cazkolik Shop Yeni
Albüm Bülten Üyeliği
Bizi Takip
Edin
Cazkolik.com • Türkiye’nin Caz Takvimi • Günün Albümü • Günün Parçası • Günün Müzisyeni • “Jazz”lı Gündem • Albüm Eleştirileri • Cazkolik Röportajları • Yerli Caz Albümleri Arşivi • Yerli Caz Müzisyenleri Arşivi Cazkolik Yazarları:
• Ali Haluk İmeryüz • Arto Peştemalcıgil • Ayşe Tütüncü • Beliz Hazan • Burak Sülünbaz • Cenk Akyol • Cenk Erdem • Deniz Türkoğlu • Emre Kartarı • Güç Başar Gülle • Güzin Yalın • Levent Öget • Leyla Diana Gücük • Murat Ali Oral • Murat Beşer • Okan Aydın • Salim Zaimoğlu • Sami Kısaoğlu • Sevin Okyay • Tunçel Gülsoy • Turgay Yalçın • Zekeriya Şen

Radyo Cazkolik Servisleri: • Radyo Cazkolik Programları • Radyo Cazkolik Playlistleri • CazFM.com (Online stream radio) Cazkolik Shop: • Yerli & yabancı albümler
   (Yıllara göre)
• Jazz Box Sets • Jazz Collections • Jazz Vinyls • Jazz Books • Ethnic • Classical
Cazkolik.com bir Feridun Ertaşkan Rek. ve Tas. Hiz. Ltd. Şti. hizmetidir. | İletişim için: cazkolik@cazkolik.com | info@cazkolik.com | Tel: 0 216 385 4912

“Jazz, insan ruhunun zaferinin sembolüdür.” Archie Shepp