Cazkolik.com
Radyo Cazkolik İnternet üzerinde cazkoliklerin
buluştuğu bir caz radyosudur
CazFM.com canlı yayınını dinliyorsunuz.

1959; Caz tarihinin altın yılı.

Burak Sülünbaz

Fotograflar: Arşivden
Yayın Tarihi: 01 02 2018
Değişiklik Tarihi: 02 02 2018 00:51
Bu içerik 1147 defa gösterildi.

Cazın omurgası değişirken...

Caz tarihinde mucizevi bir yıldı 1959. Pek çok makaleler yayınlandı, belgeseller hazırlandı bu yıl üzerine. Aynı sene içinde caz tarihinin akışını değiştiren ve cazın algılanış limitlerini birkaç basamak ileri taşıyan albümler hayatlarımıza girmişti. Bu albümlerden dördü: Miles Davis “Kind of Blue”, Dave Brubeck “Time Out”, Charles Mingus “Mingus Ah Um” ve Ornette Coleman “The Shape of Jazz To Come” albümleridir. O yıl yayınlanan diğer albümler de çok kıymetli ama ben bu dört albüm üzerine mercek tutarak albümleri dinlerken aklımızın bir köşesinde bulunmasından keyif alacağınızı düşündüğüm bilgiler ve kişisel yorumlarımı aktarmayı denedim.

* * *

Tarihin en çok satan caz albümlerinin yayınlandığı yıldı. Yıllar sonra büyük müzisyenlerden Herbie Hancock, 1959 yılı için kişisel gelişimi bakımından en değerli kilometre taşlarının biri olarak bahsedecekti. 1959 yılı, müzik endüstrisi geliştikçe ve değerli kayıtların kıymetleri yıllar içinde arttıkça caz tarihinde üretkenliğin yılı olarak anılacaktı.

Miles Davis; "Kind of Blue"

Miles Davis “Kind of Blue” bu yılın en kıymetli meyvesiydi. Tarihin en önemli kayıtlarından biri olarak nesiller boyu müzisyenler için bir referans, müzikseverler için bir kâbe konumuna gelmiş bu başyapıt, Miles’ın Coltrane’in de kendisi gibi bir star olmasına izin verdiği kayıtlardan biriydi. New York’daki Columbia 30th Street Stüdyolarında kaydedilmişti. Eski bir kilise olan yapı geniş tavanlı ve oldukça gösterişliydi ama müzisyenler fiziksel olarak birbirlerine yakındı. Bu yakınlık kayıtlar sırasında büyük avantaj sağlamaktaydı. Aslında kayıtların yapıldığı günlerde kayda girildiğinde tarihin en önemli albümünü yaratmak için çabalanmamıştı. Coltrane Love Supreme kaydından önce evine kapanır çalışır, çalışır ve Musa peygamberin Sina Dağı’ndan dönüşü gibi koltuğunun altında Love Supreme’i kağıt üzerinde tamamlamış olarak döner. Kind of Blue ise kümülatif bilgiyle oluşturulan bir sinerjinin ürünüdür. O kayıtlar sadece planlanan günlerde kaydedilen sıradan kayıtlardı. Yedi saat süren kayıt bittiğinde ortaya çıkan kaydı muhteşem bir esere dönüştüren şey ise enstrümanların gerisindeki isimlerin her birinin birer caz öncüsü olmasıydı. Her kayıt tek seferde kaydedilmişti. “İlk fikir en iyi fikirdir” düşüncesi albümün oluşumunda pusula olmuştur. Müzikçalarınızda dönmeye başladığında her saniyesinden farklı bir keyif alacağınızı garanti edebileceğim bir kayıttır. Oluşan fikir cazın doğuş hikayelerini cebinize koyup yürümek, gelecekçi bir kompozisyon yakalamak ve yolda birlikte yürüdüğünüz gerçek bir dostunuza bir şeyler itiraf etmek kadar kalbe yakın bir performans yaratmaktı. Miles, müziği kaynağından öğrenmişti. 18 yaşında dönemin en önemli lideri Charlie Parker’la çalışmaya başladığında onu diğer müzisyenlerden ayıran bir özelliği daha ortaya çıktı. Müzikbilimcilerin yorumlarında dikkatimi çeken bir ifade vardı; Bu görüşe göre Charlie Parker’ın 10 kelimeyle söylediği bir cümleyi Miles sadece 3 kelimeyle ifade edebiliyordu. Bu benzetme, yalınlığını ifade etmeye çalışıyordu belli ki. Albümde yakaladığı tonla trompet sesinin evrilmesinde bir mihenk taşı olmuştur. Başka bir ifadeyle trompet enstrümanının ya da müziğin kalite sınırlarını saptayan bir ölçüte dönüşmüştür.

The Dave Brubeck Quartet; "Time Out"

1959’un bir diğer önemli albümü Dave Brubeck Dörtlüsü’nün kimi çevrelerce cazı poplaştırdığı gerekçesiyle eleştirilen ama hakkı teslim edilmiş albümü “Time Out” albümüydü. Caz müzik, popüler müzikler rafında satılmaya başlanmış, geniş kitlelerce sevilmeye başlanmıştı. Zaman kalıplarını yıkan bir albümdü. Dörtlünün alametifarikası ortalama müzik zevki olan bir insanın bile kolaylıkla içine girebileceği türden, takip edilmesi kolay bir müzik yaratmalarıydı. Brubeck’in başarısı beyaz müzisyenlerin “siyah klasik müzik” diye kabul edilen cazın içinde beyaz müzisyenlerinde kendilerine yer bulabilmeleri ve başarı sağlayabilmelerinin önündeki ön yargıyı yenmesiydi. Aslında gruba sonradan dahil olan Senatör lakaplı siyahi basçı Eugene Wright grubun tek siyahi üyesi olarak ekibin beyaz müzisyenlerine katılmıştır ve sonraları turne sırasında ırkçı söylemlerin hedefi olmuştur. Brubeck ise Wright’a sahip çıkarak ırkçı safsatalara pabuç bırakmamıştır. Brubeck’in anılarında Time Out’un kayıt aşamasında Paul Desmond’ın gruba sonradan dahil olan Joe Morello için “Ya ben ya O” diye memnuniyetsizliğini ifade ettiği sözleri yer alır. Brubeck, Desmond’un restini görmüş “Joe Morello hiçbir yere gitmiyor” diyerek efsane kaydın oluşmasında net tavrını göstermiştir. Bu yüzden ikilinin aralarının aylarca kötü olduğu rivayet edilmektedir. Brubeck ve arkadaşları dönemin Amerikan Devlet Başkanı Dwight D. Eisenhower’ın isteği üzerine Avrupa ve Asya üzerinden bir tura çıkmışlardı. Amaç Amerikan kültürünün bir parçası olarak cazı tanıtmaktı. Time Out albümünün omurgası bu tur sırasında oluşmuştur. Hatta "Blue Rondo à la Turk" Türk folk müziğinden alınarak hazırlanmıştır. Kulağımıza tanıdık gelen 9/8’lik ritimler bizim parçayla rahat iletişim kurmamızı sağlamıştır.

Ornette Coleman; "The Shape of Jazz to Come"

Ornette Coleman’ın özgür doğaçlama ateşini körüklediği “The Shape of Jazz To Come” ise Lou Reed’in tabiriyle bir enstrümanın bir insan gibi dile gelip konuştuğu ilk ve belki de en önemli albümdü.The Shape of Jazz To Come albümü özgür doğaçlama müzikseverlerinin içlerinde saklı gizli bir dili gün yüzüne çıkarttı. O güne kadar kulaklara ürkek gelen sesler ilk defa bu kadar yüksek perdeden ve üstüne basa basa söylüyorum “özgürce” dinleyiciye ulaşabiliyordu. Bugünün dünyasını düşünürseniz, özgürlükçü seslere kulakların, zihinlere verdiği tepkiyi düşünürseniz, şuan bile hakkı yenmiş bu güzel müziğin o dönemin koşullarında ne kadar zorlu bir süreçten geçerek bu güne ulaştığını ayrımsayabilirsiniz. İnsanların müziğe bakış açısını bütünüyle değiştirmişti. Bu müzikten etkilenmediğini iddia eden müzisyenler ve müzikseveler bile bir şekilde bu müziğin etkisinde kalmışlardır. Ornette Coleman’ın müziği hakkında sözleriyse yarattığı müziğin ne kadar katışıksız bir müzik olduğunun kanıtıdır. Coleman müziğinde kimseye bir şey kanıtlama amacında olmadığı yada hiçbir bariyeri yıkmayı amaçlamadığını söyler. Sadece elinden geldiğince doğasına uygun bir insan olmaya çalışmaktadır.

Charles Mingus; "Minus Ah Um"

Charles Mingus birlikte çalıştığı müzisyenleri motive etmek, geliştirmek için her yolu deneyen titiz bir grup lideriydi. Oldukça baskın bir karakter olduğu bilinirdi. Basçı Charlie Haden anılarında Mingus’un bir performans öncesi ekibindeki piyanistle tartışması sonrasında kızgınlıkla elini piyanonun içine soktuğundan ve tek eliyle piyanonun tellerini çekip çıkarttığından bahseder. Anlayacağınız, koca adam titiz ve geliştirici bir müzisyendir ama karşısında dikleneceğiniz bir adam değildir. Müzik yaratımına bakış açısını ele aldığımızda genel bir kabulü olduğunu görürüz. Geçmişi, geleneği ya da gelecekte ne olacağını umursamıyor sadece yaşadığı zamana odaklanıyordu. “Mingus Ah Um” Mingus’un 1959 yılında kaydettiği dört albümden biriydi. İsim olarak kulağa garip gelen bu albüm her bir parçasında tutarlılığı duyacağınız bir çalışmaydı. Albümü başarılı kılan temel özelliğiyse gösterişten uzak, doğru kurgulanmış bir kompozisyon eseri olmasıydı. Doğası değişken bir insanın kendini ifade etmeye çabalaması çok zorlu bir süreç olsa gerek. Mingus’u düşünüp empati yapmayı denediğimde bu albüm tutkulu, şefkâtli, ürkek bir insanın hayatında yaşadığı düşüşlerin ve duygusal kreşendoların kayıt altına alınmasıydı belki de diye düşünüyorum.

Bahsettiğimiz dört albümün ortak noktası bu albümleri yaratan isimlerin taklitten uzak kalarak kurdukları hayallerini dünya kültür miraslarına dönüştürmeleriydi. “Time Out” Brubeck’in hayalini kurduğu müziği yaratmasıydı. Mingus, kendi müziğini tanımlarken “Her zaman sadece kendin ol, kendi müziğini çal” derdi. Kind of Blue yalnızca Miles’ın nefesinde hayat bulabilirdi. "The Shape of Jazz to Come" da Ornette’in kendi olmaya çalışan bir genç adamın özgürlüğü arama çabasıydı. Caz müziği ileri taşıyan bu dört isim müziği dinleyicilerin beyinlerinde nereye kadar taşır bilinmez. Bugün bile bu kaynaktan beslenen küçük çayların hangi denizlere akacağı gizemini koruyor.

Burak Sülünbaz

Cazkolik.com / 01 Şubat 2018, Perşembe


Konu veya sanatçıyla ilgili yayınlanmış benzer haberler

Burak Sülünbaz Yazdı: Caz tarihinin en önemli yılına dair notlar, yorumlar, bilgiler.
Caz sadece caz değildir, her şeydir! "Caz Dinlemek İstiyorum" seminerleri 2017 sezonu (Ocak-Mayıs)
Yeni Albüm Yazısı: Cazın ölümsüz ruhu `cool` Avrupalı ustaların elinde yeni ve `Avrupai` yorumlara dönüşmüş.
Bu bölümde yayınlanmış önceki yazılar
» Burak Sülünbaz Yazdı: Caz tarihinin en önemli yılına dair notlar, yorumlar, bilgiler. » Farklı geçmişten yola çıkıp hayatlarını mitolojikleştiren iki kadın; Simone de Beauvoir & Billie Holiday » Festival Portresi: 24. İstanbul Caz Festivali`nde izleyeceğimiz Miles Mosley geleneği bilen bir değişimci » Yılbaşı öncesi geleneksel Christmas Jazz playlistimiz yayında. Bu müzikler kadar güzel bir yıl olması dileğimiz. » 29 Kasım akşamı Zorlu PSM`de izleyeceğimiz Jose Feliciano`nun hayatını yönlendiren üç büyük hit! » 25. Akbank Caz Festivali Özel: Oğuz Büyükberber ve Marc Sinan ilk kez İstanbul`da aynı sahneyi paylaşacak. » Türkiye`nin caz müziği bakımından dün bir gurur gecesine tanık olduk. Konser izlenimlerimiz yayında. » Ünlü şarkıcı Viktor Lazlo`dan cazın efsanevi ismi Bille Holiday üzerine müzikali 4 Aralık`ta CRR`de. » Ölmeden önce serisinden özel bir liste: "Ten Free Jazz Albums To Hear Before You Die" » Bu yıl caz konserleri konusunda bir sakinlik içinde olan CRR Mart ayı takvimini açıkladı. » "İçimde Aşk Var" ilk albümünü yayınlayan genç sanatçının tutkularını gizlemediği şarkılarla dolu. » Alaçatı Jazz Rüzgarı 25 Haziran`dan itibaren rüzgardan ziyade festival fırtınası gibi esecek... » "Bir başkadır benim öyküm..." Tunçel Gülsoy`un Ayten Alpman ile yaptığı geçmişe yolculuk yeniden yayında... » Yeni kuşak cazcıların geliştirdiği eklektik vizyonerliğin öne çıkan ismi Aaron Parks 10 Nisan`da Salon`da! » Biri dünyaca ünlü müzisyen, diğeri onu yıllardır büyük zevkle dinleyen cazseverin habersiz kesişen yolları. » Son yılların etkileyici sesi Youn Sun Nah gitarist Ulf Wakenius ile 21 Ocak akşamı Borusan Müzik Evi`nde. » Yılın en iyi yerli caz albümlerini bütün bir yılı en yakından takip eden Zuhal Focan`a sorduk... » Ara Malikian`ın "Pagagnini" özel gösterisi 7 Aralık akşamı Cemal Reşit Rey sahnesinde... » İş Sanat yeni sezon programını açıkladı. Cazın yaşayan efsanesi Sonny Rollins 2 Kasım`da İş Sanat`ta! » Dokuzuncusu düzenlenecek Bach Günleri, St. Antuan Kilisesi ve Garaj İstanbul`da gerçekleşecek. » Ud`un rönesansını gerçekleştiren adam Anouar Brahem ruhundaki müziği Eyal Hareuveni`ye anlattı. » Yaz başı çıkan albümleriyle modern divalar Terri Carrington, Madeleine Peyroux ve E. Elias göz kamaştırıyor. » Latin caza, bossa novaya otuz yıldır damgasını vuran Eliane Elias 17 Şubat`ta İş Sanat`ta. » Bobby McFerrin son albümü VOCAbuLarieS`i meslektaşı Nora McCarthy`e anlattı. » 20. Akbank Caz Festivali Özel: Bu yıl Akbank Caz Festivali yan etkinlikleriyle de oldukça zengin. » Montreal Güzel Sanatlar Müzesi ve Cité de la Musique işbirliğiyle Miles Davis`in hayatı oldukça kapsamlı bir sergiyle Ağustos ayına kadar açık. » Vuvuzela uğultusunun içinden Güney Afrika cazına bakmak. » 43. yaşındaki Montreux Jazz Festivali`nin afişlerle görsel tarihi... » 52. Grammy`lerin sonuçları belli oldu, kazananlar kim? » Büyük davulcular kuşağından Steve Gadd artık hep cazın içinde. » Pop caz ve fusion`ın büyük ustası Bob James İstanbul Jazz Center`da... » Gustav Lundgren JC`s`de... » 19. Akbank Caz Festivali Özel: Festival bu yıl konserler dışında zengin içerikli panellere de sahne olacak... » Yeni neslin 10 genç dişi aslanı... » Free Cazı Sivil Haklar Hareketiyle İlişkilendirmedeki Yanlış Anlayışlar - 3 » Fender Rhodes`ların tarihi... » "Free Cazı Sivil Haklar Hareketiyle İlişkilendirmedeki Yanlış Anlayışlar-2" » Free Cazı Sivil Haklar Hareketiyle İlişkilendirmedeki Yanlış Anlayışlar - 1 » John Scofield`ın merakla beklenen albümü "Piety Street" yayınlandı. » Caz ve Protesto: Bir Yeniden Değerlendirme (Bölüm 2) » Caz ve Protesto: Bir Yeniden Değerlendirme » Beat kuşağının sembol ismi Jack Kerouac’ın caz sevgisi... » 7. Amatör Caz Müzisyenleri Festivali. Bana bol müzik, az da çiğ börek... » Bir caz ikonu olarak, "Bir Devin Adımları: John Coltrane" (3) » Bir caz ikonu olarak, "Bir Devin Adımları: John Coltrane" (2) » Bir caz ikonu olarak, "Bir Devin Adımları: John Coltrane" (1) » ASCAP, 2009`un "Genç Caz Bestecisi Ödülü" adaylarını açıkladı » Caz denizini yeterince derin bulmayan Peter Cincotti yeni albümüyle pop okyanusuna açılıyor. » Dave Brubeck`in efsanevi albümü "Time Out"un ilk yayınlanışının üzerinden 50 yıl geçti. Bir kaç gün sonra gireceğimiz 2009 albümün yayınlanışının 50. yılı olacak... » Cazın en iyileri halen eskileri... » Eleştirmenlerin seçimleri belli oldu... 2008 » DownBeat "Şöhretler Salonu"nun en yeni üyesi Keith Jarrett oldu... » Bebop`tan modern caza Ari Hoenig`in Punk Bop yorumu...
Bu içeriğe yapılan yorumlar
Bu içeriğe hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapabilirsiniz!
Reklam İçin Bize Yazın Bizi Arayın
0 216 385 4912
Cazkolik Shop Yeni
Albüm Bülten Üyeliği
Bizi Takip
Edin
Cazkolik.com • Türkiye’nin Caz Takvimi • Günün Albümü • Günün Parçası • Günün Müzisyeni • “Jazz”lı Gündem • Albüm Eleştirileri • Cazkolik Röportajları • Yerli Caz Albümleri Arşivi • Yerli Caz Müzisyenleri Arşivi Cazkolik Yazarları:
• Ali Haluk İmeryüz • Arto Peştemalcıgil • Ayşe Tütüncü • Beliz Hazan • Burak Sülünbaz • Cenk Akyol • Cenk Erdem • Deniz Türkoğlu • Emre Kartarı • Güç Başar Gülle • Güzin Yalın • Levent Öget • Leyla Diana Gücük • Murat Ali Oral • Murat Beşer • Okan Aydın • Salim Zaimoğlu • Sami Kısaoğlu • Sevin Okyay • Tunçel Gülsoy • Turgay Yalçın • Zekeriya Şen

Radyo Cazkolik Servisleri: • Radyo Cazkolik Programları • Radyo Cazkolik Playlistleri • CazFM.com (Online stream radio) Cazkolik Shop: • Yerli & yabancı albümler
   (Yıllara göre)
• Jazz Box Sets • Jazz Collections • Jazz Vinyls • Jazz Books • Ethnic • Classical
Cazkolik.com bir Feridun Ertaşkan Rek. ve Tas. Hiz. Ltd. Şti. hizmetidir. | İletişim için: cazkolik@cazkolik.com | info@cazkolik.com | Tel: 0 216 385 4912

“Jazz, insan ruhunun zaferinin sembolüdür.” Archie Shepp