Cazkolik.com
Radyo Cazkolik İnternet üzerinde cazkoliklerin
buluştuğu bir caz radyosudur
CazFM.com canlı yayınını dinliyorsunuz.

Milos Forman`da müziğin etkisi ya da Forman`ın müziğe etkisi

Feridun Ertaşkan

Fotoğraflar: Arşivden
Yayın Tarihi: 14 04 2018
Değişiklik Tarihi: 14 04 2018 15:31
Bu içerik 1724 defa gösterildi.

Milos Forman`ın filmlerinde müziğin yeri

Pek kimseler bilmez, Milos Forman`ın altmışlı yıllardan bir filmi vardır "Loves of a Blonde". Bir taşra işçi kasabasındaki gencecik sarışın bir kızın umutsuzca aşk arayışı diyebileceğimiz filmde genç kız Andula`yı Hana Brejchova oynamıştı. Prag`dan genç bohem müzisyen Milda`ya (Vladimir Pucholt) aşık olmuş, tek gecelik ilişki yaşamışlar ve kız müzisyenin arkasında bıraktığı maceralardan biri olmuştu, ya da öyle sanmıştı ta ki Andula`nın Milda`yı bulmak için Prag`a gitmesine kadar...

* * *

86 yaşında ölümü haberi gelen 20. yüzyılın büyük yönetmeni Milos Forman`ın hayatını ve filmlerini sinema sanatı açısından konuya hakim pek çok isim eksiksiz anlatacaktır kuşkusuz ama Forman`ı müzikten ayıramayacağımızı, müziksiz Forman anlatımlarının yavan ve eksik olacağını not düşmek lazım. Forman`la ilgili zihninizi kurcalayın, hatırladığınız filmlerin nerdeyse tamamının müzikle ilişkili olduğunu farkedeceksiniz, yani, bu anlamda Forman`ın kaybı sadece sinema sanatı açısından değil müzik dünyası bakımından da son derece önemli bir kayıptır.

* * *

Milos Forman`ın 1981 yılında, öykünün ekseninde bir caz piyanistnin de olduğu "Ragtime" isimli bir filmi olduğunu biliyor muydunuz? Büyük sanatçının sonsuz gibi görünen kariyerinin en önemli filmlerini bir kenara koyup fazla bilinmeyen filmlerine baktığınızda müzikle, hatta cazla ilgili olduğunu görmeniz için güzel bir örnek. Bu filmin soundtrackinde başarılı olan Randy Newman`ın "One More Hour" isimli parçasını bilmem hatırlayan var mıdır. Tipik bir caz parçası olmasa da dönemin ruhunu, yani, 1. Dünya Savaşı öncesi New York Harlem dönemini anlatması bakımından Forman`ın izlenmesi gereken filmlerinden biridir. Albümün soundtrackini dinlerseniz eğer caz bakımından başka çarpıcı müziklere de tanık olacaksınız.

Milos Forman altmışların başında Amerika`daki ilk döneminin filmi bir komedi olan "Taking Off"u veya 1963`de Prag`da "Black Peter"i çektiğinde de filmler doğrudan müzikle, müzisyenlerle ilgili olmasa da filmlerin müziklerini yapan isimler mutlaka cazla ilişkili isimlerdi. Bunların arasında bir Çek efsanesi olan Jiri Slitr meraklısının tanıması gereken bir sanatçıdır. Dönemin "West Side Story" filminin esip kavurduğu dönem olduğunu ve bu filmdeki müziklerin Avrupa`daki etkisini düşününce Jiri`nin bir müzikaller adamı olmasında bu etkiden ne denli faydalandığını farkedebilirsiniz. Jiri`nin Milos Forman`la verimli ve cazlı ilişkisi bu kadarla kalmıyor. İkilinin 1960 tarihli filmi "A Well Paid Walk" mesela bir caz operasıdır. Meraklısı internette arasın tavsiye ederiz. Öte yandan, bir ek bilgi olması açısından hem filmin müziklerinde hem senaryosunda bizzat Jiri`nin önemli rolü olduğu "A Walk Worthwhile" isimli 2009 tarihli müzikal bir filmi de saymadan geçmeyelim.

Dünyanın en önemli kültür coğrafyası Avrupa`nın tarih kokan kültür şehri Prag`ın 20. yüzyıl entelektüeli Milos Forman`ın New York entelektüel çevrelerini anlatan film ya da filmler yapmaması düşünülemezdi. 1986 tarihli Merly Streep ve Jack Nicholson`ın oynadığı biri yemek eleştirmeni diğeri gazete köşe yazarı iki kişinin arasındaki ilişkiyi anlatan "Heartburn" filmi çok tanınan, bir çocuk şarkısı gibi görünen "Itsy Bitsy Spider"la hatırlanır.

* * *

Altmışlı yıllar dünya için olduğu kadar Milos Forman için de ne kadar önemli ve verimli. Büyük yönetmenin 1965 tarihli çok az tanınan filmi "Talent Competition" mesela öykünün merkezinde müziğin olduğu bir filmdir. Konusu, rekabet halindeki iki yerel orkestranın üyeleri çerçevesinde dolaşan bir öyküdür.

ve tabii"Hair" ile "Amadeus"

Milos Forman`ın kariyerinin kuşkusuz en önemli filmleri arasından yeralan bu iki çalışmanın ikisi de müzikle ne kadar ilgili filmler değil mi. Hele "Amadeus". Benim şahsen 1987 yılında ilk vizyona girdiğinde izlediğim bu filmin benim üzerimde olduğu gibi kuşağımın üzerinde ve müzik sevgisinde büyük etkisi olmuştur. Oscar ödüllü filmde Mozart`ı oynayan Tom Hulce niye az tanınan bir oyuncu bilmiyorum ama sarayın bestecisi Salieri`yi oynayan Murray Abraham sinemanın büyük oyuncularındandır ve sanırım bu rolle ödül de kazanmıştı. Dünya müzik tarihinin gelmiş geçmiş en büyük isimlerinden birinin karşısında yeralan talihsiz bir besteci Salieri`nin Mozart`ın dehası karşısında kıskançlıktan giderek bir tür karadeliğe dönüşen kişiliği filmin en önemli anlatımıdır. Film bize bir Shakespeare anlatımı gibi gelir. Mozart`ın hedonist hayatı ile Salieri`nin disiplinli ve kararlı kişiliği Yunan tragedyalarını hatırlatan, mitolojik Janus efsanesi gibi karşıtlıktır. Deha karşısındaki büyük çaresizliktir.

1979 tarihli "Hair" de benim ilk gösterildiği dönem izlediğim bir filmdi ve filmdeki gençlerden on yaş kadar daha gençtim. Filmin çarpıcı fikri `saç`la sembolleşir. Zaten filme adını vermişti. Bugünden bakınca uzun saçın ne gibi farklılığı olabilir diyenler için altmışlı yılların hippilikle, uzun saçlarla özdeşleşmesinin bir özgürlük talebi olduğunu, bu özgürlük talebinin doğrudan müzikle ya da müzikle ifade edilen süreç olduğunu anlatır. Vietnam savaşı ekseninde hayata `savaşma seviş` diyerek bakan genç insanların sesini yükselttiği bir dönemdir. Bir yanda savaş, bir yanda uzun saçlar... Bir yanda müzik, bir yanda bomba sesleri.

ve ustanın son filmi "Goya`nın Hayaletleri"

Yıl 1792 İspanya. Ahlaksız bir monarşi altında inleyen kaos içindeki İspanya, yani, büyük İspanyol ressamı Francisco Goya dönemi. Goya`nın ilham perisi güzel Natalie Portman`ı tutuklayan engizisyon yargıcı Lorenzo`nun (Javier Bardem) esas planı zengin bir tüccar olan kızın babasını yakalamaktır. Film bu eksende ilerler. Bireysel ilişkiler ve olaylar kadar arka planda Fransız Devrimi`nin hayatı etkilediği dönemdir ve biliriz ki Milos Forman`ın son derece sevdiği konulardır bunlar. İlginç ve riskli bir seçim olarak Goya`yı Steelan Skarsgaard oynamıştı ama Javier Bardem`in Murray Abraham`ın gölgesi altındaki oyunu filmi izlemememe rağmen bana önemliymiş görünüyor.

* * *

Milos Forman sadece bir sinema yönetmeni değildi. 20. yüzyılın önde gelen isimlerinden biriydi. Prag baharına verdiği destekle olsun, savaş ve insan ilişkilerine kafa yoran bir sanatçı kimliğine sahip olması olsun, filmlerinde müziği baş köşeye oturtması ve caz müziğin de bu önemden payına düşeni almasıyla olsun hepsi üstüne daha çok konuşulması gereken konular ve eminim konuşulacaktır. Bu yazı da umarım Türkçe başvuru kaynağı olması bakımından faydalı olur.

Feridun Ertaşkan

Cazkolik.com / 14 Nisan 2018 Cumartesi

Kaydet

Kaydet

Kaydet

Kaydet


Konu veya sanatçıyla ilgili yayınlanmış benzer haberler

Beethoven nasıl sağır oldu?
"Umarım çıkışım coşkulu olur ve umarım buraya bir daha dönmem" Müzik dünyamızın yeni ikilisi Joy Exit ilk EP`sini yayınladı.
Festival bitti önümüzdeki maçlara bakıcaz
Bu bölümde yayınlanmış önceki yazılar
» Yiğit Köseoğlu Yazdı: sınır tanımayan cazcıların festivali; Kavkaz Caz Festivali`ne dair izlenimler, notlar ve fotoğraflar yayında. » 25. İstanbul Caz Festivali Özel: Festivalde üst düzey caz performanslarını usta isimlerin yeni albümünden dinleyeceğiz. » Zorlu PSM Caz Festivali Özel: Yakın dönem caz tarihi efsanesi Miroslav Vitous ile konseri öncesi Nazlı Toprak konuştu. » 20. yüzyıl bir büyük sanatçısını daha kaybetti. Sinema yönetmeni Milos Forman`da müziğin etkisi ya da Forman`ın müziğe etkisi. » Baharda aşk başkadır... Baharda herşey başkadır, caz da başkadır ve bu yüzden baharı müjdeleyen 10 caz şarkısını derledik ama kimi mutsuz. » Caz çağının önde gelen ismi, oyun ve roman yazarı James Baldwin`in 1960`larda İstanbul`da geçirdiği on yılın hikayesi. » Hakan Akoğlu Röportajı: Jorge Pardo, Carles Benavent, Levent Yüksel, Cenk Erdoğan ve İsmail Tunçbilek Paco DeLucia için konuştu. » Özel Haber: Türkiye`nin ilk caz festivali hangisi? Kaynaklar bizi 18-30 Mayıs 1982 Beyoğlu Dünya ve Fitaş sinemalarına geri götürüyor. » 24. İzmir Avrupa Caz Festivali 1-18 Mart arası Amerikalı starlar olmadan iyi caz konserleri dinlemenin formülünü verecek. » Caz müziğinin ve müzisyenin dinle ilişkisi? Dr. Jason Bivins nerdeyse hiç dokunulmamış ağır bir taşı yerinden kaldırdı. » Aynı anda iki şehri kapsayan Türkiye`nin yeni caz festivali XJAZZ Festival Berlin ve İstanbul`un ortak çabasının ürünü. » Caz Şubatı`ı konserlerinde caz tarihinin yaşayan efsanelerinden, 89 yaşındaki dev bir isim Lee Konitz`i izleyeceğiz. » Yılın ilk caz festivali Uluslararası Bursa Nilüfer Caz Tatili Festivali 29 Ocak akşamı başlıyor. » Akbank Sanat yeni yılın ilk etkinliğine başlıyor; Akbank Sanat Gitar Günleri`nde yerli & yabancı ustaları izleyeceğiz. » 19. Ankara Caz Festivali Özel: Festival vokal cazın önde gelen isimlerini Ankaralı cazseverlerle buluşturacak. » İş Sanat 2015-16 sezonunda sahnesinde cazın her biri ayrı özelliklere sahip büyük sanatçılarını ağırlayacak. » Son dönem yayınlanan yerli caz albümlerinde "İstanbul" ile ilgili besteler. » Dünyanın en köklü caz festivallerinden Newport Caz Festivali`ni yerinde izleyen Firuz Soyuer notlarını ve fotoğraflarını Cazkolik için derledi. » 22. İstanbul Caz Festivali Özel: European Jazz Club konserleri cazda farklı kültürlerve coğrafyalardan sanatçıları buluşturan derinlikli kesişim kümeleri yaratıyor. » Yeni sezonda Salon`un caz konserleri haritasını hazırladık. » Mayısta gerçekleşen New York Jazz Expo seminer ve konserlerini yerinde izleyen arkadaşımız Emine Dursun notlarını ve izlenimlerini Cazkolik için kaleme aldı. » Sketches of Ethiopia: Etiyopya`dan Batı Afrika`ya bir caz köprüsü; Mulatu Astatke. » Albüm söyleşileri & Caz Üzerine Konuşmalar serisinin ilk konuğu Eleven Short Stories albümüyle ülkemiz caz ve modern müziğin en dikkat çeken çalışmalarına imza atan isimlerden Erdem Helvacıoğlu. » 19. İstanbul Caz Festivali Özel "Festival Gazetesi" yayında... Efendim, mesele şu, istiyoruz ki 19. İstanbul Caz Festivali`ne kadar okurlarımızı festivale katılacak sanatçılarla ilgili güncel en son haberlerle bilgilendirelim ve bu haberleri bir yerde "Festival Gazetesi" adı altında toplayalım. İçinde bol bilgi de olsun, tatlı dedikodular da. » Jazz Times dergisi, Ocak 2011`de düzenlenen ECS (Consumer Electronics Show) fuarında cazseverleri, hatta odyofilleri mutlu edecek pek çok güzel haberi derledi... » Yeniden hayat bulan albümler... » Lester Young iki önemli albümünün orijinal baskılarıyla koleksiyonerleri adeta tahrik ediyor.
Bu içeriğe yapılan yorumlar
Bu içeriğe hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapabilirsiniz!
Reklam İçin Bize Yazın Bizi Arayın
0 216 385 4912
Cazkolik Shop Yeni
Albüm Bülten Üyeliği
Bizi Takip
Edin
Cazkolik.com • Türkiye’nin Caz Takvimi • Günün Albümü • Günün Parçası • Günün Müzisyeni • “Jazz”lı Gündem • Albüm Eleştirileri • Cazkolik Röportajları • Yerli Caz Albümleri Arşivi • Yerli Caz Müzisyenleri Arşivi Cazkolik Yazarları:
• Ali Haluk İmeryüz • Arto Peştemalcıgil • Ayşe Tütüncü • Beliz Hazan • Burak Sülünbaz • Cenk Akyol • Cenk Erdem • Deniz Türkoğlu • Emre Kartarı • Güç Başar Gülle • Güzin Yalın
 
• Levent Öget • Leyla Diana Gücük • Murat Ali Oral • Murat Beşer • Okan Aydın • Salim Zaimoğlu • Sami Kısaoğlu • Sevin Okyay • Tunçel Gülsoy • Turgay Yalçın • Zekeriya Şen
Radyo Cazkolik Servisleri: • Radyo Cazkolik Programları • Radyo Cazkolik Playlistleri • CazFM.com (Online stream radio)
Cazkolik.com bir Feridun Ertaşkan Rek. ve Tas. Hiz. Ltd. Şti. hizmetidir. | İletişim için: cazkolik@cazkolik.com | info@cazkolik.com | Tel: 0 216 385 4912

“Jazz, insan ruhunun zaferinin sembolüdür.” Archie Shepp